Hai palabras que se usan para falar. Para comunicarse.
Pero tamén hai palabras que serven para entender un lugar: unha cultura, unha forma de vivir e ver o mundo.
O galego está cheo dos dous tipos, pero sobre todo das segundas. Desas palabras que están moi arraigadas na cultura e que outras linguas non teñen, porén que sería moi enriquecedor engadir.
Palabras que só poderían ser en galego porque a súa traducción é imposible. Non porque sexan demasiado complexas, senón porque son demasiado exactas, demasiado específicas. Demasiado: d’aiqui.
MORRIÑA
Non é simplemente botar de menos.
É botar de menos un lugar, un tempo e unha versión de ti, todo ao mesmo tempo. É esa sensación de voltar a un sitio e sentir que xa o estás a botar en falta antes incluso de marchar.
É botar de menos o fogar despois dunha tempada fóra. Ou incluso despois duns poucos días lonxe. Porque Galicia non se vai do corpo facilmente.
Galicia sempre se bota de menos. E esa sensación de falta dela… Iso é a morriña. E padécena todos os galegos sen excepción.
É esa pertenza que non desaparece.
SEICA
A palabra perfecta para comentar algo sen comprometerse demasiado.
«Seica vai chover».«Seica chegou tarde».«Seica non vai vir».
Non é certeza. Non é dúbida. É ese punto intermedio onde a responsabilidade queda suavemente difuminada.
Un comentario con paracaídas.
DISQUE
Moi parecida a «seica», pero con máis rumor e menos fonte.
«Disque marchou».«Disque cambiou de cidade».
Non fai falta saber quen o dixo. Só fai falta que circule o suficiente.
O galego ten o seu propio sistema de murmurio elegante.
ESMORGA
Non é só unha festa. É unha experiencia que te marca.
Unha saída que comeza con control e remata con historias que quedan para toda a vida.
O recordo dunha noite que se quedará para sempre.
XOANIÑA
Noutros idiomas é só un insecto.
En galego é case unha boa noticia con ás.
Pequena, vermella, simbólica.
Unha pequena que trae sorte sen facer ruído.
AXÓUXERE
Unha palabra que soa exactamente ao que é.
O son suave, repetido, case de berce.
Non describe un obxecto: describe un movemento tranquilo no aire.
Unha palabra que transmite a tranquilidade dun agarimo.
RESESO
O estado exacto das cousas que xa non están frescas, pero tampouco se renden do todo.
O pan, a vida, ás veces o ánimo.
O punto medio entre o uso e o esquecemento.
CURUXA
Non é só un animal nocturno.
É unha presenza.
Alguén que observa sen ser visto.
Unha palabra que xa soa a noite aínda antes de que caia.
ORBALLO
Non é choiva.
Non é néboa.
É algo entre medias que cae sen estrondo.
O clima en modo susurro.
NÉBOA
Non tapa o mundo. Transforma como o miras.
Todo segue aí, pero menos claro.
Unha realidade en baixa definición.
TREBOADA
Non necesita explicación. Só presenza.
Ruído, forza, movemento.
O momento no que o ceo decide falar alto.
Pode que moitas destas palabras non terminen por viaxar a outros lugares de lonxe.
Pero o mundo sería un pouco máis rico se soubese que existen e as usasen.
Porque ao final, un idioma non só describe a realidade. Tamén a inventa.
E o galego, sen facer moito ruído, leva séculos inventando formas de nomear o que outros idiomas aínda intentan explicar.